मराठी चित्रपटसृष्टीतील टॉप १० गायक-गायिका… या आवाजांनी मराठी गाण्यांना दिली वेगळी ओळख

मराठी चित्रपटातील एखादं गाणं लोकप्रिय होण्यामागे केवळ सुंदर शब्द किंवा लक्षात राहणारी चाल एवढीच कारणं नसतात. त्या शब्दांना आवाज देणारा गायक त्या गाण्याला नेमका कोणता भाव देतो, उच्चार किती स्वच्छ ठेवतो, स्वर कुठे अलगद खाली आणतो आणि कुठे आवाजात ताकद आणतो, यावरही गाण्याचं आयुष्य ठरतं. म्हणूनच काही गाणी ऐकताना पडद्यावरचा प्रसंग आठवण्याआधी आपल्या मनात त्या गायकाचा आवाज उमटतो.

मराठी चित्रपटसृष्टीत अनेक पिढ्यांनी आपापल्या पद्धतीने गायन समृद्ध केलं. लता मंगेशकर आणि आशा भोसले यांच्या अजरामर स्वरांपासून सुधीर फडके, सुमन कल्याणपूर, महेंद्र कपूर, उषा मंगेशकर, सुरेश वाडकर, रवींद्र साठे यांच्यापर्यंत आणि पुढे शंकर महादेवन व बेला शेंडे यांच्यापर्यंत ही परंपरा विस्तारत गेली. ही क्रमवारी अंतिम किंवा निर्विवाद नसून मराठी चित्रपटातील योगदान, आवाजाची वेगळी ओळख, गाजलेली गाणी, वैविध्य, दीर्घकाळ टिकलेली लोकप्रियता आणि मिळालेली मान्यता या गोष्टी लक्षात घेऊन केलेली निवड आहे.

१०. सुमन कल्याणपूर – आवाजातला नाजूकपणा आणि भावनेची शांतता

सुमन कल्याणपूर यांच्या आवाजात एक विलक्षण मृदुता होती. त्यांचा स्वर कधीही अनावश्यकपणे मोठा वाटत नाही; उलट शब्दांच्या भावनेला जागा देत तो अलगद पुढे जातो. प्रेमगीतांमध्ये त्यांचा आवाज अत्यंत नाजूक भासतो, तर विरह किंवा भावपूर्ण रचनांमध्ये त्याच आवाजाला एक हळवी किनार मिळते. उच्चारांची स्पष्टता आणि स्वरातील स्थिरपणा ही त्यांच्या गायकीची आणखी मोठी वैशिष्ट्ये होती. त्यामुळे गाणं ऐकताना त्यांचा आवाज प्रसंगावर हावी न होता प्रसंगाला अधिक सुंदर बनवतो.

मराठी चित्रपटसंगीतात सुमन कल्याणपूर यांचं योगदान मोठं आहे. ‘पुत्र व्हावा ऐसा’मधील ‘जिथे सागरा धरणी मिळते’, ‘अपराध’मधील महेंद्र कपूर यांच्यासोबतचं ‘सांग कधी कळणार तुला’, ‘बाळा गाऊं कशी अंगाई’मधील ‘निंबोणीच्या झाडामागे’, ‘गरंबीचा बापू’मधील ‘सांज आली दूरातून’ आणि ‘मल्हारी मार्तंड’मधील ‘उघडलं एक चांदणी दार’ या रचना त्यांच्या मराठी चित्रपट गायनातील वेगळेपणा दाखवतात.

सुमन कल्याणपूर यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘जिथे सागरा धरणी मिळते’ — पुत्र व्हावा ऐसा
2. ‘सांग कधी कळणार तुला’ — अपराध
3. ‘निंबोणीच्या झाडामागे’ — बाळा गाऊं कशी अंगाई
4. ‘सांज आली दूरातून’ — गरंबीचा बापू
5. ‘उघडलं एक चांदणी दार’ — मल्हारी मार्तंड

महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्काराच्या इतिहासात सुमन कल्याणपूर यांना दोनदा सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेचा सन्मान मिळाल्याची नोंद आहे. त्यांच्या गायकीची खासियत म्हणजे मोठमोठ्या स्वरांच्या प्रदर्शनापेक्षा भावनेला योग्य आकार देणं.

९. महेंद्र कपूर – दमदार आवाजातून उमटलेली मराठी भावछटा

महेंद्र कपूर यांचा आवाज ऐकला की सर्वप्रथम जाणवते ती त्यांची ताकद. आवाजात रुंदी, स्पष्ट उच्चार आणि शब्दांना वजन देण्याची हातोटी हे त्यांच्या गायकीचे ठळक गुण. मात्र केवळ दमदार आवाज हीच त्यांची ओळख नव्हती. प्रेमगीतांमध्ये त्यांनी स्वर मऊ केला, तर भावगीत किंवा नाट्यमय प्रसंगांमध्ये आवाजात गंभीरता आणली. त्यामुळे हिंदीबरोबरच मराठी चित्रपटसंगीतातही त्यांचा आवाज सहज वेगळा ओळखू येतो.

मराठी चित्रपटातील त्यांच्या कामाकडे पाहिलं तर ‘अपराध’मधील ‘सूर तेच छेडिता’, सुमन कल्याणपूर यांच्यासोबतचं ‘सांग कधी कळणार तुला’, ‘बोट लावीन तिथे गुदगुल्या’मधील ‘वर ढगाला लागली कळ’, ‘हळ खेळ सावल्यांचा’मधील शीर्षकगीत आणि ‘राम राम गंगाराम’मधील ‘गंगू तारुण्य तुझं बेफाम’ अशी वेगवेगळी रूपं दिसतात.

महेंद्र कपूर यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘सूर तेच छेडिता’ — अपराध
2. ‘सांग कधी कळणार तुला’ — अपराध
3. ‘वर ढगाला लागली कळ’ — बोट लावीन तिथे गुदगुल्या
4. ‘हळ खेळ सावल्यांचा’ — हळ खेळ सावल्यांचा
5. ‘गंगू तारुण्य तुझं बेफाम’ — राम राम गंगाराम

महेंद्र कपूर यांचं महत्त्व यासाठीही आहे की त्यांनी मराठी शब्दांचा उच्चार आपल्या गायकीच्या ताकदीने अत्यंत स्पष्ट ठेवला. त्यांच्या आवाजातला जोश आणि शब्दांमधली भावनात्मकता यांचा मेळ मराठी चित्रपटगीतांना वेगळी उंची देणारा ठरला.

८. उषा मंगेशकर – लोकसंगीताचा ठेका आणि सहज गोडवा

उषा मंगेशकर यांच्या आवाजाची ओळख त्यांच्या सहज, खट्याळ आणि प्रसंगी लोकसंगीताशी जवळीक असलेल्या गायकीतून होते. त्यांच्या स्वरात एक प्रकारची घरगुती आपुलकी जाणवते. त्यामुळे ग्रामीण पार्श्वभूमी, उत्सवी प्रसंग, स्त्रीमनातील चपलता किंवा हलक्याफुलक्या प्रसंगांसाठी त्यांचा आवाज विशेष खुलून येतो. त्याचवेळी भावपूर्ण गाण्यांमध्ये त्या आवाजाला हळुवारपणाही देता येत होता.

‘पिंजरा’मधील ‘मला लागली कुणाची उचकी’, ‘तुम्हावर केली मी मर्जी बहाल’, ‘सोंगाड्या’मधील ‘माळ्याच्या माळ्यामंदी कोण गं उभी’, ‘राम राम गंगाराम’मधील ‘नकी डोळी छान’ आणि ‘झुंज’मधील ‘कुणी माझ्या मनात लपलंय रे’ ही गाणी त्यांच्या वेगळ्या आवाजाची चांगली उदाहरणं आहेत.

उषा मंगेशकर यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘मला लागली कुणाची उचकी’ — पिंजरा
2. ‘तुम्हावर केली मी मर्जी बहाल’ — पिंजरा
3. ‘माळ्याच्या माळ्यामंदी कोण गं उभी’ — सोंगाड्या
4. ‘नकी डोळी छान’ — राम राम गंगाराम
5. ‘कुणी माझ्या मनात लपलंय रे’ — झुंज

उषा मंगेशकर यांनी मराठी चित्रपटातील गाण्यांना केवळ आवाज दिला नाही, तर लोकधाटणीचा एक वेगळा रंग दिला. त्यांच्या आवाजातील लयबद्धता आणि शब्दांशी खेळण्याची पद्धत आजही त्या काळातील गाण्यांची खासियत आठवून देते.

७. बेला शेंडे – शास्त्रीय बैठक आणि आधुनिक भावविश्वाचा सुंदर मेळ

बेला शेंडे यांच्या गायकीत शास्त्रीय संगीताची बैठक असूनही त्यांचा आवाज चित्रपटातील आधुनिक भावविश्वाशी सहज जुळतो. आवाज स्वच्छ, पारदर्शक आणि भावपूर्ण आहे. त्यात आवश्यक तेव्हा नाजूकपणा येतो, तर नृत्यप्रधान गाण्यात स्वराला आवश्यक चैतन्यही मिळतं. म्हणूनच ‘नटरंग’सारख्या चित्रपटातील लावणीपासून ‘प्रेमाची गोष्ट’मधील भावगीतासारख्या रचनेपर्यंत त्यांचा आवाज वेगवेगळ्या रूपांत ऐकायला मिळतो.

‘वाजले की बारा’, ‘अप्सरा आली’, ‘ओल्या सांजवेळी’, ‘आज म्हारे घर पावणा’ आणि ‘खुरखुरा’ ही त्यांच्या मराठी चित्रपटगायनातील विशेष लक्षात राहिलेली गाणी आहेत. ‘तुझ्या धर्मात कोणचा’मधील ‘खुरखुरा’साठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराचा सन्मान मिळाला. ‘नटरंग’मधील गायनासाठी महाराष्ट्र राज्य पुरस्कारासह अनेक सन्मानही मिळाले.

बेला शेंडे यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘वाजले की बारा’ — नटरंग
2. ‘अप्सरा आली’ — नटरंग
3. ‘ओल्या सांजवेळी’ — प्रेमाची गोष्ट
4. ‘आज म्हारे घर पावणा’ — बालगंधर्व
5. ‘खुरखुरा’ — तुझ्या धर्मात कोणचा

बेला शेंडे यांचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी जुन्या काळातील गायकीची शिस्त आणि नव्या मराठी चित्रपटसंगीताची अभिव्यक्ती यांच्यात सुंदर पूल तयार केला. त्यांच्या आवाजात गोडवा आहे, पण त्याचबरोबर स्वरांवरचं नियंत्रणही स्पष्ट जाणवतं.

६. रवींद्र साठे – शब्दांना वजन देणारा खोल आणि भारदस्त स्वर

रवींद्र साठे यांच्या आवाजात एक वेगळी गंभीरता आहे. त्यांचा स्वर ऐकताना तो केवळ गाणं गात नाही, तर त्या शब्दांचा अर्थही पुढे आणतो असं जाणवतं. लोकसंगीत, सामाजिक आशय, भावपूर्ण रचना किंवा ग्रामीण जीवनाशी जोडलेली गाणी असोत, त्यांच्या आवाजात एक ठामपणा असतो. उच्चार स्पष्ट आणि स्वरांची मांडणी नियंत्रित असल्यामुळे त्यांच्या गायकीला विशेष ओळख मिळाली.

‘जैत रे जैत’मधील ‘आम्ही ठाकर ठाकर’, ‘मी रात टाकली’ मधील सहभाग, ‘उंबरठा’मधील ‘गंजल्या ओठास माझ्या’, तसेच ‘कुणाच्या खांद्यावर कुणाचे ओझे’ आणि ‘रान हे उठले उठले’ या रचनांमधून त्यांच्या आवाजाची व्याप्ती दिसते. रवींद्र साठे यांनी महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारातील सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायकाचा सन्मान अनेक वेळा मिळवला आहे.

रवींद्र साठे यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘आम्ही ठाकर ठाकर’ — जैत रे जैत
2. ‘मी रात टाकली’ — जैत रे जैत
3. ‘गंजल्या ओठास माझ्या’ — उंबरठा
4. ‘कुणाच्या खांद्यावर कुणाचे ओझे’
5. ‘रान हे उठले उठले’

त्यांच्या आवाजाची ताकद केवळ खर्जात किंवा भारदस्तपणात नाही. शब्दांना आवश्यक तेवढं वजन देऊन ते गाण्याच्या आशयाला पुढे आणतात, ही त्यांची खरी जमेची बाजू आहे.

५. सुरेश वाडकर – शास्त्रीय पाया, स्वच्छ उच्चार आणि भावनेची खोली

सुरेश वाडकर यांच्या आवाजात शास्त्रीय संगीताची शिस्त आणि चित्रपटगीताची सहजता यांचा सुंदर मेळ आहे. त्यांचा स्वर मोकळा, मधुर आणि नियंत्रित आहे. त्यामुळे प्रेमगीत असो, भक्तिगीत असो किंवा विरहाची रचना, आवाज परिस्थितीनुसार आपला पोत बदलतो. विशेष म्हणजे त्यांच्या गायकीत भावनिकता असूनही ती कधीही अतिरेकी वाटत नाही.

मराठी चित्रपटात ‘पाहिले न मी तुला’, ‘दिस जातील दिस येतील’, ‘राजा ललकारी अशी दे’, ‘कळ्या मातीत मातीत’ आणि ‘मी सिंधुताई सपकाळ’मधील ‘हे भास्करा’ यांसारख्या गाण्यांनी त्यांची वेगळी ओळख निर्माण केली. ‘गुपचूप गुपचूप’मधील ‘पाहिले न मी तुला’साठी त्यांना महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारातील सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायकाचा सन्मान मिळाला.

सुरेश वाडकर यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘पाहिले न मी तुला’ — गुपचूप गुपचूप
2. ‘दिस जातील दिस येतील’ — शापित
3. ‘राजा ललकारी अशी दे’ — अरे संसार संसार
4. ‘कळ्या मातीत मातीत’ — अरे संसार संसार
5. ‘हे भास्करा’ — मी सिंधुताई सपकाळ

महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारात सर्वाधिक वेळा सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायकाचा सन्मान मिळवणाऱ्या गायकांमध्ये सुरेश वाडकर अग्रस्थानी आहेत. पुढे त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार आणि पद्मश्रीसारखे राष्ट्रीय सन्मानही मिळाले.

४. सुधीर फडके – गाण्यातून कथा सांगणारा स्वर

सुधीर फडके म्हणजे मराठी संगीताच्या इतिहासातील एक स्वतंत्र पर्व. त्यांच्या आवाजात स्वच्छता, साधेपणा आणि भावनेची विलक्षण शिस्त होती. त्यांनी गायलेल्या गाण्यात शब्द स्पष्ट ऐकू येतात आणि चाल कितीही गुंतागुंतीची असली तरी ती सहज वाटते. गायक म्हणून त्यांची शैली संयत होती; पण त्या संयमामागे स्वरांची मजबूत बैठक होती.

‘विठ्ठला तू वेडा कुंभार’, ‘मानवतेचे मंदिर माझे’, ‘यशवंत हो जयवंत हो’, ‘धुंदी कल्याणा’ आणि ‘फिटे अंधाराचे जाळे’ यांसारख्या रचनांमधून त्यांचा आवाज वेगवेगळ्या भावछटांमध्ये ऐकायला मिळतो. गायक म्हणूनच नव्हे तर संगीतकार म्हणूनही त्यांनी मराठी चित्रपटसंगीताला मोठं योगदान दिलं. सुमारे शंभर मराठी-हिंदी चित्रपटांना संगीत देण्याबरोबरच त्यांनी गदिमा यांच्या ‘गीत रामायणातील’ सर्व ५६ गीतांना चाली दिल्या.

सुधीर फडके यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘विठ्ठला तू वेडा कुंभार’ — प्रपंच
2. ‘मानवतेचे मंदिर माझे’ — ते माझे घर
3. ‘यशवंत हो जयवंत हो’ — भिंतीला कान असतात
4. ‘धुंदी कल्याणा’ — धाकटी बहीण
5. ‘फिटे अंधाराचे जाळे’ — लक्ष्मीची पाऊले

सुधीर फडके यांच्या आवाजाची खरी ताकद म्हणजे तो गाणं सादर करण्यापेक्षा गाण्याची गोष्ट सांगतो. म्हणूनच त्यांचा स्वर मराठी संगीताच्या स्मरणात केवळ गायक म्हणून नाही, तर एका संपूर्ण सांगीतिक परंपरेचा आवाज म्हणून राहिला आहे.

३. आशा भोसले – एका आवाजात शेकडो रंग

आशा भोसले यांच्या गायकीला एका शब्दात बांधणं जवळजवळ अशक्य आहे. त्यांच्या आवाजात खट्याळपणा आहे, शृंगार आहे, विरह आहे, लोकसंगीताची लय आहे, तर गंभीर भावगीतासाठी आवश्यक असलेली कोमलताही आहे. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे गाण्याच्या स्वभावानुसार आवाज बदलण्याची त्यांची क्षमता. त्यामुळे एकाच गायिकेच्या आवाजात पूर्णपणे वेगवेगळ्या व्यक्तिरेखांचे भावविश्व ऐकायला मिळतं.

मराठी चित्रपटसंगीतात ‘रेश्माच्या रेघांनी’, ‘बुगडी माझी सांडली गं’, ‘जांभूळ पिकल्या झाडाखाली’, ‘ये रे घना’ आणि ‘दिस जातील दिस येतील’ यांसारखी गाणी त्यांच्या अफाट वैविध्याची उदाहरणं आहेत.

आशा भोसले यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘रेश्माच्या रेघांनी’ — मराठा तितुका मेळवावा
2. ‘बुगडी माझी सांडली गं’ — सांगत्ये ऐका
3. ‘जांभूळ पिकल्या झाडाखाली’ — जैत रे जैत
4. ‘ये रे घना’ — शांतता! कोर्ट चालू आहे
5. ‘दिस जातील दिस येतील’ — शापित

मराठी चित्रपटसंगीतातील सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिकेच्या महाराष्ट्र राज्य पुरस्कारावर सर्वाधिक वेळा नाव कोरलं गेलेलं गायक व्यक्तिमत्त्व म्हणजे आशा भोसले. या पुरस्काराच्या इतिहासात त्यांच्या नावावर १८ विजयांची नोंद आहे.

२. शंकर महादेवन – आधुनिक मराठी गाण्याला मिळालेली ताकद

शंकर महादेवन यांच्या आवाजात शास्त्रीय संगीताची बैठक, उच्च पट्टीवर सहज जाण्याची क्षमता आणि आधुनिक संगीताची ऊर्जा हे तीनही गुण एकत्र दिसतात. त्यांचा आवाज ऐकताना स्वरांवरची पकड लगेच जाणवते. पण त्यांची खासियत केवळ तांत्रिक कौशल्यात नाही; गाण्यातील भावनेनुसार आवाजाचा वेग, ताकद आणि मोकळेपणा बदलण्याची त्यांची पद्धत महत्त्वाची आहे.

‘मन उधाण वाऱ्याचे’, ‘कट्यार काळजात घुसली’मधील ‘सूर निरागस हो’, त्याच चित्रपटातील ‘मन मंदिरा’ आणि ‘घेई छंद’, तसेच ‘पाणी’मधील शीर्षकगीत अशा रचनांमधून त्यांच्या मराठी गायकीची वेगवेगळी रूपं दिसतात. ‘सूर निरागस हो’साठी त्यांना मराठीतील फिल्मफेअरचा सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार मिळाला. २०२४ मध्ये त्यांना नटसम्राट बालगंधर्व पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आलं.

शंकर महादेवन यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘मन उधाण वाऱ्याचे’ — अगं बाई अरेच्चा!
2. ‘सूर निरागस हो’ — कट्यार काळजात घुसली
3. ‘मन मंदिरा’ — कट्यार काळजात घुसली
4. ‘घेई छंद’ — कट्यार काळजात घुसली
5. ‘पाणी’ — पाणी

शंकर महादेवन यांनी मराठी चित्रपटसंगीताला पारंपरिकतेपासून तोडून आधुनिक केलं असं म्हणण्यापेक्षा, परंपरेची शिस्त कायम ठेवत तिला आजच्या आवाजात कसं मांडता येतं हे दाखवलं. त्यांच्या गायकीमुळे नव्या पिढीतील श्रोत्यांनाही मराठी चित्रपटातील शास्त्रीय अंगाची गाणी आपलीशी वाटली.

१. लता मंगेशकर – मराठी चित्रपटगीतांच्या स्वरविश्वाचा सर्वोच्च संदर्भ

मराठी चित्रपटसंगीताचा इतिहास लता मंगेशकर यांच्या आवाजाशिवाय पूर्णच होऊ शकत नाही. त्यांच्या आवाजात विलक्षण स्वच्छता, सूक्ष्म भावदर्शन आणि स्वरावर अद्भुत नियंत्रण होतं. भक्ती, विरह, प्रेम, निसर्ग, लोकधाटणी किंवा गंभीर आशय—प्रत्येक प्रकारच्या गाण्यात त्यांनी आवाजाचा पोत बदलला. त्यांचा आवाज अत्यंत नाजूक असूनही त्यात आवश्यक वेळी विलक्षण ताकद येत असे.

‘घनश्याम सुंदरा श्रीधरा’, ‘एरणीच्या देवा तुला’, ‘मी रात टाकली’, ‘सुंन्या सुंन्या मैफिलीत माझ्या’ आणि ‘गगन सदन तेजोमय’ ही पाच गाणी त्यांच्या मराठी चित्रपटगायनाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांचं प्रतिनिधित्व करतात. ‘अमर भूपाळी’, ‘साधी माणसं’, ‘जैत रे जैत’ आणि ‘उंबरठा’ अशा चित्रपटांमध्ये त्यांच्या आवाजाने प्रसंगांना विलक्षण भावगर्भता दिली.

लता मंगेशकर यांची ५ लक्षात राहिलेली गाणी:

1. ‘घनश्याम सुंदरा श्रीधरा’ — अमर भूपाळी
2. ‘एरणीच्या देवा तुला’ — साधी माणसं
3. ‘मी रात टाकली’ — जैत रे जैत
4. ‘सुंन्या सुंन्या मैफिलीत माझ्या’ — उंबरठा
5. ‘गगन सदन तेजोमय’ — उंबरठा

महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारांमध्ये लता मंगेशकर यांना पार्श्वगायनासाठी अनेकदा गौरवण्यात आलं; ‘साधी माणसं’ आणि ‘जैत रे जैत’ यांसाठी त्यांना राज्य पुरस्कार मिळाले. त्यांना महाराष्ट्र भूषण, भारतरत्न आणि दादासाहेब फाळके पुरस्कारांसह देशातील सर्वोच्च सन्मान प्राप्त झाले.

लता मंगेशकर यांना या यादीत पहिलं स्थान देण्यामागचं कारण केवळ त्यांच्या प्रसिद्धीचं नाही. मराठी चित्रपटगीतांमध्ये त्यांनी शब्द, चाल आणि भावना यांना इतक्या अचूकपणे एकत्र आणलं की त्यांचा आवाज अनेक पिढ्यांच्या स्मृतींचा भाग झाला. एखादं गाणं ऐकताना त्यातील प्रसंग, काळ किंवा चित्रपट विसरला तरी स्वर मात्र मनात राहतो—आणि लता मंगेशकर यांच्या गायकीची हीच सर्वात मोठी ताकद आहे.

मराठी चित्रपटसंगीताची वाटचाल पाहिली तर या दहा आवाजांची वैशिष्ट्यं एकमेकांपेक्षा किती वेगळी होती, हे प्रकर्षाने जाणवतं. कुणी शब्दांना शांत भाव दिला, कुणी आवाजात लोकजीवनाचा ठेका आणला, कुणी शास्त्रीय संगीताची शिस्त जपली, तर कुणी आधुनिक काळाच्या ध्वनीविश्वाशी मराठी गाण्याला जोडून ठेवलं. त्यामुळे ‘सर्वोत्तम आवाज’ कोणता, या प्रश्नाचं एकच उत्तर असू शकत नाही.

मराठी चित्रपटातील गाण्यांचं खरं सौंदर्य याच विविधतेत आहे. एखाद्या पिढीला लतादीदींचा स्वर जवळचा वाटतो, दुसऱ्याला आशाताईंचा खट्याळपणा भावतो, तर नव्या पिढीला शंकर महादेवन, बेला शेंडे किंवा इतर समकालीन आवाजांमध्ये स्वतःच्या भावना सापडतात. काळ बदलला, संगीताची मांडणी बदलली, पण मनाला भिडणाऱ्या आवाजाची गरज कधीच बदलली नाही. आणि म्हणूनच या गायक-गायिकांनी गायलेली मराठी चित्रपटगीतं आजही केवळ ऐकली जात नाहीत—ती जगली जातात.