मराठी सिनेमाचा इतिहास पाहिला तर काही चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर यशस्वी ठरतात, काही प्रेक्षकांच्या मनात घर करतात, तर काही चित्रपट भारतीय सिनेमाची ओळख जगभर पोहोचवतात. ‘कोर्ट’ हा त्या तिसऱ्या प्रकारातील चित्रपट आहे.
2014 मध्ये आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रथम प्रदर्शित झालेला आणि 17 एप्रिल 2015 रोजी भारतात प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट मनोरंजनापेक्षा वास्तव अधिक जवळून दाखवतो. मोठे स्टार नाहीत, गाणी नाहीत, भव्य सेट नाहीत; तरीही या चित्रपटाने राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकला, व्हेनिस फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये सर्वोच्च सन्मानांपैकी पुरस्कार मिळवला आणि भारताची ऑस्करसाठी अधिकृत एन्ट्री ठरला.
मग नेमकं ‘कोर्ट’ इतका खास का ठरला? चला, त्यामागची 10 महत्त्वाची कारणे जाणून घेऊ.
1. न्यायव्यवस्थेचे वास्तववादी चित्रण
बहुतेक कोर्टरूम चित्रपटांमध्ये न्यायालय म्हणजे जोरदार युक्तिवाद, नाट्यमय संवाद आणि शेवटच्या क्षणी मिळणारा न्याय असे चित्र दिसते.
पण ‘कोर्ट’ हा वेगळा मार्ग निवडतो.
या चित्रपटात न्यायालयातील तारखा, कागदोपत्री प्रक्रिया, कायद्याचा गुंतागुंतीचा वापर आणि सामान्य माणूस त्या प्रक्रियेत कसा अडकतो, हे अत्यंत शांत पण प्रभावी पद्धतीने दाखवले आहे. त्यामुळे हा चित्रपट काल्पनिक वाटत नाही; उलट वास्तवाशी जोडलेला वाटतो.
2. चैतन्य ताम्हणे यांचे अप्रतिम दिग्दर्शन
दिग्दर्शक चैतन्य ताम्हणे यांचा हा पहिलाच फीचर चित्रपट होता. तरीही त्यांनी अनुभवापेक्षा निरीक्षणावर भर दिला.
चित्रपटासाठी त्यांनी वास्तविक न्यायालयीन प्रक्रिया आणि खटले अभ्यासले. त्यामुळे प्रत्येक प्रसंग कृत्रिम वाटत नाही. लांब शॉट्स, शांत दृश्ये आणि अनावश्यक पार्श्वसंगीत टाळण्याचा निर्णय चित्रपटाच्या वास्तववादी शैलीला अधिक बळ देतो.
3. एका साध्या कथेतून मोठे प्रश्न
कथेचा केंद्रबिंदू आहे लोकशाहीर नारायण कांबळे.
त्यांच्यावर असा आरोप होतो की त्यांच्या गाण्यामुळे एका सांडपाणी कामगाराने आत्महत्या केली. या एका प्रकरणातून चित्रपट अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, न्यायव्यवस्था, समाजातील विषमता आणि जुन्या कायद्यांच्या वापराबद्दल अनेक प्रश्न उपस्थित करतो.
चित्रपट उत्तर देण्यापेक्षा प्रेक्षकांना विचार करायला भाग पाडतो.
4. अभिनय जो अभिनय वाटतच नाही
या चित्रपटात अनेक कलाकारांचे काम इतके नैसर्गिक आहे की ते अभिनय करत आहेत असे वाटत नाही.
- वीरा साठीदार – नारायण कांबळे
- विवेक गोम्बर – बचाव पक्षाचे वकील
- गीतांजली कुलकर्णी – सरकारी वकील
- प्रदीप जोशी – न्यायाधीश
प्रत्येक कलाकार आपल्या भूमिकेत पूर्णपणे मिसळून जातो. मोठ्या स्टार्सशिवायही चित्रपट किती प्रभावी होऊ शकतो, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे.
5. व्हेनिस फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये मिळालेले जागतिक यश
भारतीय चित्रपटासाठी व्हेनिस फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये गौरव मिळणे ही मोठी बाब मानली जाते.
कोर्ट ने 71 व्या Venice International Film Festival मध्ये Orizzonti (Horizons) विभागातील सर्वोत्तम चित्रपट हा पुरस्कार जिंकला. याशिवाय चैतन्य ताम्हणे यांना Luigi De Laurentiis Award (Best Debut Film) देखील मिळाला.
याच क्षणापासून जगभरातील चित्रपट समीक्षकांचे लक्ष या मराठी चित्रपटाकडे वेधले गेले.
6. राष्ट्रीय पुरस्काराने मिळाली मोठी ओळख
व्हेनिसनंतर या चित्रपटाने भारतातही आपली गुणवत्ता सिद्ध केली.
62 व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये ‘कोर्ट’ला सर्वोत्तम फीचर फिल्म (Best Feature Film) हा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार मिळाला. हा सन्मान कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी अत्यंत मोठा मानला जातो.
7. भारताची ऑस्करसाठी अधिकृत एन्ट्री
2015 मध्ये Film Federation of India ने ‘कोर्ट’ची Best Foreign Language Film (आताचा Best International Feature Film) या विभागासाठी भारताची अधिकृत एन्ट्री म्हणून निवड केली.
विशेष म्हणजे त्या वर्षी PK, Baahubali, Masaan आणि Haider सारखे चर्चित चित्रपटही स्पर्धेत होते. अशा स्पर्धेत ‘कोर्ट’ची निवड होणे हेच त्याच्या दर्जाचे मोठे प्रमाण मानले जाते.
8. जगभरातील चित्रपट महोत्सवांमध्ये गौरव
‘कोर्ट’ फक्त भारतातच नाही तर अनेक आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवांमध्ये प्रदर्शित झाला.
या चित्रपटाने विविध देशांतील महोत्सवांमध्ये अनेक पुरस्कार जिंकले आणि स्वतंत्र भारतीय सिनेमाला जागतिक व्यासपीठावर नेण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
9. आजही चित्रपटाची चर्चा का होते?
प्रदर्शित होऊन अनेक वर्षे झाली असली तरी ‘कोर्ट’ आजही फिल्म विद्यार्थ्यांमध्ये, समीक्षकांमध्ये आणि सिनेरसिकांमध्ये चर्चेचा विषय आहे.
याचे कारण म्हणजे हा चित्रपट एखाद्या विशिष्ट काळापुरता मर्यादित राहत नाही. न्याय, समाज, प्रशासन आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य यांसारखे विषय आजही तितकेच महत्त्वाचे आहेत.
म्हणूनच प्रत्येक नव्या पिढीला हा चित्रपट पुन्हा शोधावा वाटतो.
10. प्रत्येक चित्रपटप्रेमीने हा चित्रपट का पाहावा?
जर तुम्हाला फक्त मनोरंजनासाठी चित्रपट पाहायची सवय असेल तर ‘कोर्ट’ तुमचा अनुभव बदलू शकतो.
हा चित्रपट प्रेक्षकांवर ओरडत नाही, भावनिक दबाव आणत नाही किंवा कृत्रिम क्लायमॅक्स देत नाही. तो शांतपणे कथा सांगतो आणि शेवटी काही प्रश्न तुमच्या मनात कायमचे सोडून जातो.
याच शांत शैलीत त्याची खरी ताकद दडलेली आहे.
‘कोर्ट’ चित्रपटाची झटपट माहिती
| माहिती | तपशील |
|---|---|
| चित्रपट | कोर्ट (Court) |
| दिग्दर्शक | चैतन्य ताम्हणे |
| निर्माता | विवेक गोम्बर, इतर सहनिर्माते |
| भारतातील प्रदर्शित तारीख | 17 एप्रिल 2015 |
| भाषा | मराठी, हिंदी, गुजराती आणि इंग्रजी |
| प्रकार | कोर्टरूम ड्रामा |
| प्रमुख कलाकार | वीरा साठीदार, विवेक गोम्बर, गीतांजली कुलकर्णी, प्रदीप जोशी |
| राष्ट्रीय पुरस्कार | सर्वोत्तम फीचर फिल्म |
| ऑस्कर | 2015 साठी भारताची अधिकृत एन्ट्री |
| प्रमुख आंतरराष्ट्रीय सन्मान | Venice Orizzonti Best Film, Luigi De Laurentiis Award |
निष्कर्ष
मराठी चित्रपटसृष्टीत अनेक उत्कृष्ट चित्रपट आले, पण ने वेगळी वाट निवडली. त्याने बॉक्स ऑफिसपेक्षा आशयाला महत्त्व दिले, प्रेक्षकांना विचार करायला लावले आणि मराठी सिनेमाला जागतिक स्तरावर पोहोचवले.
जर तुम्ही अजून हा चित्रपट पाहिला नसेल, तर तो केवळ पुरस्कार मिळालेला चित्रपट म्हणून नव्हे, तर भारतीय न्यायव्यवस्था, समाज आणि मानवी जीवनाकडे एका वेगळ्या नजरेने पाहायला शिकवणारा अनुभव म्हणून नक्की पाहा.
